Bevallingspijn
Pijn bij de bevalling is een natuurlijk verschijnsel. Iedereen ervaart deze pijn anders en vaak helpt het als je zo goed mogelijk kan ontspannen. Wat doet er eigenlijk pijn? En wat kan je zelf doen om ermee om te gaan? Hier vind je uitleg en veel tips om bevallingspijn te verminderen.
Wat is pijn?
Pijn is een combinatie van een pijnprikkel en de manier waarop de hersenen deze prikkel verwerken. Een pijnprikkel ontstaat in de weefsels van je lichaam en gaat via je zenuwen en het ruggenmerg naar je hersenen. Als de pijnprikkel je hersenen bereikt, voel je de pijn.
Hoe je de pijn ervaart, hangt af van de reactie van de hersenen op de pijnprikkel. Daarbij spelen je omstandigheden een rol. Je hersenen reageren ook op prikkels uit je omgeving en je gedachten en emoties hebben invloed. Denk je dat iets veel pijn gaat doen, ben je bang voor de pijn of ben je in gevaar? Dan reageren je hersenen sterker op pijnprikkels. Je voelt sneller pijn, de pijn is erger en het maakt je meer gespannen.
Voel je je veilig en gesteund? Ben je bereid om de pijn te accepteren? Heb je een idee wat je zou kunnen helpen? Dan reageren je hersenen minder sterk op pijnprikkels en is het makkelijker om ontspannen te blijven. Dat helpt bij het omgaan met de pijn die je voelt.
Wat is bevallingspijn?
Pijn tijdens de bevalling komt vooral door de weeën. De baarmoeder is een spier die tijdens een wee samentrekt. Dit lijkt op een kramp: de pijn neemt toe, houdt even aan en zakt dan weer af. Dan ontspant de baarmoeder een paar minuten, tot de volgende wee. Door de samentrekkingen en de druk van het hoofdje van de baby gaat de baarmoedermond open. Daarna zorgen de samentrekkingen samen met de persdrang voor de geboorte. De pijn tijdens een wee kan komen door:
- Druk op de weefsels van de baarmoedermond en de vagina
- Het oprekken van deze weefsels
- Druk op het bekken
- Spanning in de banden waarmee de baarmoeder vastzit aan het bekken
- Verzuring van de spieren in de baarmoeder, buik en rug
Bevallingspijn betekent niet dat er iets mis is of dat je in gevaar bent, zoals pijn bij een ziekte of een ongeluk. De pijn past bij wat je lichaam doet om de geboorte van de baby mogelijk te maken. Daarbij maak je ook stoffen aan die helpen tegen de pijn: endorfines.
Wees je bewust van de functie van bevallingspijn
Het kan helpen om te onthouden dat bevallingspijn geen teken van gevaar is. Het is functionele pijn. De pijn van de weeën geeft aan dat je het beste naar een veilige plek kan gaan, met mensen die jou kunnen steunen. Ook komen er door de pijn hormonen vrij die de bevalling helpen. Als je zo naar de pijn kan kijken, is het makkelijker om ermee om te gaan.
Wat is de rol van oxytocine en endorfines?
Bij de bevalling zorgt het hormoon oxytocine ervoor dat je weeën krijgt. Wanneer de hoeveelheid oxytocine toeneemt, krijg je meer weeën, die pijnlijker worden. De pijnprikkels van de weeën zorgen er samen met de oxytocine voor dat er endorfines vrijkomen in je hersenen. Endorfines zijn signaalstoffen. Ze onderdrukken de pijn en ze vergroten je draagkracht en motivatie. Je voelt moeheid minder en je kan beter focussen op een doel, zoals het omgaan met de weeën.
Waarom helpt ontspanning tegen de pijn?
Als je je ontspannen en veilig voelt, kan je lichaam het beste oxytocine en endorfines aanmaken. Voel je je erg gespannen of angstig, dan maak je juist stresshormonen aan. Deze stresshormonen kunnen de aanmaak van oxytocine en endorfines remmen. Ook zorgen ze voor gespannen spieren.
Je hoeft tijdens de bevalling niet de hele tijd ontspannen te zijn. Maar je kan wél kijken wat jou het beste helpt ontspannen. En wat je nodig hebt om rustig te worden als je spanning voelt. Daar kan je tijdens de zwangerschap al over nadenken.
Wat kan je zelf doen tegen pijn bij de bevalling?
Er zijn allerlei dingen die je zelf kan doen om de pijn tijdens de bevalling te verminderen. De tips hieronder kunnen helpen bij de aanmaak van endorfines en/of ze hebben een gunstige invloed op het verwerken van pijnprikkels door de hersenen. Ook als je wel veel pijn hebt, kan je de tips proberen om te ontspannen en voor comfort te zorgen.
Omdat mensen zo verschillend zijn, verschilt het per persoon wat het beste werkt bij bevallingspijn. Pas tijdens de bevalling zul je echt weten wat je nodig hebt. Het is ook een kwestie van uitproberen. Naar veel van de onderstaande tips is weinig of geen wetenschappelijk onderzoek gedaan.
Ademhalingsoefeningen
Als je angstig of gespannen bent, ga je vanzelf sneller ademen. Maar andersom werkt het ook: door rustig te ademen, kan je angst en spanning verminderen. Zo kan een rustige ademhaling zorgen voor minder pijn. Maar het kan ook helpen om kalm te blijven tijdens de pijn. Je kan bijvoorbeeld je uitademingen langer maken dan je inademingen. Bij zwangerschapsyoga, mindfulness en veel zwangerschapscursussen kan je ademhalingstechnieken leren en oefenen. Ook kan je online zoeken naar ademhalingsoefeningen voor de bevalling.
Aromatherapie
Een geur die je lekker vindt, kan helpen om je prettig en op je gemak te voelen. Je kan bijvoorbeeld ruiken aan een etherische olie of een geur uit een diffuser. Of misschien vind je de vertrouwde geur van je partner of je eigen hoofdkussen juist fijn.
Continue begeleiding
Dit betekent dat er tijdens de bevalling steeds iemand bij je is om je te helpen en te steunen. Continue begeleiding zorgt ervoor dat vrouwen minder angstig zijn, minder behoefte aan pijnstilling hebben en vaker vaginaal bevallen (en niet met een keizersnede). Ook kijken ze beter terug op hun bevalling. De support hoeft niet alleen van een zorgverlener te komen. Je partner, een vriendin, familielid of doula kan deze rol ook hebben. Misschien werkt het voor jou het beste dat de verloskundige in een andere ruimte is, maar wel in de buurt.
Douche/Bad
Warm water kan goed helpen voor de ontspanning. Het ontspant de spieren, het kan de pijnprikkel onderdrukken en het stimuleert aanmaak van endorfines. Ook kan het bad of de douche een rustige omgeving voor je zijn, waar je privacy hebt. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen die een bevalbad kunnen gebruiken, minder vaak om pijnstilling vragen. Nog een voordeel van het bevalbad: in water ben je lichter en daardoor kan je makkelijker van houding wisselen.
Homeopathie
Homeopathie wordt tijdens de bevalling bijvoorbeeld toegepast om te ontspannen, angst te verminderen en pijn te verlichten. Welke middelen een homeopaat voorschrijft, verschilt per persoon. Als dit je aanspreekt, kan je een aantal weken voor de uitgerekende datum bij Afke op consult gaan Er is dan tijd om af te stemmen welk middel jij nodig hebt.
Houdingen wisselen
Veranderen van houding kan helpen om spieren te ontlasten en de druk van het hoofdje van je baby in je bekken te verminderen. Staan of zitten kan bijvoorbeeld spanning in je onderrug verlichten. Knielen of op handen en knieën zitten kan de druk in het bekken verminderen. Ook kan wisselen van houding ervoor zorgen dat de baby in een gunstiger positie komt, waardoor de bevalling beter vordert. Je hebt dan ook minder lang pijn.
Instinct volgen
Bij pijn hoort vaak bepaald gedrag. Als zoogdieren gaan bevallen, zoeken ze een veilige plek en maken ze bewegingen die helpen. Dat hebben ze van niemand geleerd, het is hun instinct. Bij mensen is dit eigenlijk niet anders. Misschien merk je tijdens de weeën dat je stilte om je heen wilt, of minder fel licht. Of je voelt dat de pijn minder wordt in een bepaalde houding. Of je kan de pijn beter aan als je een bepaald geluid maakt. Dat instinct kan je volgen, geef ook gerust aan wat je daarbij nodig hebt.
Massage
Massage werkt rustgevend en het ontspant de spieren. Fijne aanrakingen leiden af van de pijnprikkel en helpen de aanmaak van oxytocine en endorfines. Ook tegendruk kan de pijn van een wee verlichten. Hierbij duwt je partner tijdens een wee stevig met de handen op plekken waar je veel druk in je bekken voelt. Vaak is dit tegen de onderrug, de heupen of de billen.
Mindfulness
Bij mindfulness leer je om je gedachten en gevoelens met aandacht waar te nemen. Je merkt op wat je ervaart, zonder er meteen naar te handelen. En zonder erover te oordelen. Als je dit oefent, leer je om niet automatisch op een gedachte of sensatie te reageren. Je laat je minder makkelijk in beslag nemen door pijn of negatieve gedachten. Tijdens de bevalling kan dit bijvoorbeeld helpen om te accepteren wat je lichaam doet. Je blijft makkelijker rustig en in het moment. Er zijn zwangerschapscursussen met mindfulness en vaak is er een aantal weken nodig om dit te oefenen.
Ontspannen
Veel tips voor pijnvermindering zijn gericht op ontspanning. Bedenk vooral ook zelf wat jou ontspant. Bijvoorbeeld koken (zolang de weeën nog niet al je aandacht vragen), tv-kijken, muziek luisteren, een positief motto, dansen, gedimd licht, knuffelen, je partner vlak bij je… wat lijkt jou fijn?
TENS
De TENS is een apparaatje met vier elektrodes, die je op je rug plakt. Door op een knop te drukken, geef je jezelf kleine stroomstootjes tijdens de weeën. De stroomstootjes verstoren de overdracht van de pijnprikkels naar de hersenen. Dit kan de pijn verminderen. Veel vrouwen hebben baat bij het gebruik van de TENS. Je kan een TENS-apparaat huren (vaak met vergoeding van de zorgverzekering) of kopen. Ze zijn ook tweedehands te vinden.
Warme kruik
Net als een douche en een bad ontspant een warme kruik je spieren. Ook is warmte op de huid een prikkel die de zenuwen doorgeven aan de hersenen. Dat kan ervoor zorgen dat de pijnprikkels minder sterk worden doorgegeven.
Hoe kan de verloskundige jou helpen bij het omgaan met bevallingspijn?
Tijdens de bevalling kunnen wij je ondersteunen bij het omgaan met de pijn. Bijvoorbeeld door je te coachen bij je ademhaling, een warme kruik te geven of je te helpen van houding te wisselen. Verder kunnen we veel doen wat bijdraagt aan je ontspanning en een positief gevoel. Bijvoorbeeld: vertellen wat er gebeurt, je aanmoedigen, geruststellen en bijstaan. Ook houden we jouw veiligheid en die van je baby goed in de gaten. Dat kan jou rust geven. Tijdens de zwangerschap kan je al met ons bespreken welke manier van hulp en begeleiding jou fijn lijkt.
Als de pijn je te veel wordt: medicinale pijnstilling
Behalve alle opties die je zelf kan proberen, zijn er verschillende vormen van pijnmedicatie tijdens de bevalling. Deze hebben voordelen en nadelen. Je kan met ons overleggen of medicinale pijnbestrijding een goede oplossing voor jou is en welke vorm het beste past.
In het ziekenhuis is meer mogelijk op het gebied van pijnbestrijding dan thuis.
De reden dat je voor pijnbestrijding met medicijnen naar het ziekenhuis moet, is dat je hartslag, bloeddruk en ademhaling moeten worden gecontroleerd bij toediening van medicijnen. Ook de conditie van je baby moet worden bewaakt (registratie van de hartslag via een CTG). De apparatuur daarvoor is alleen in het ziekenhuis beschikbaar.
De ruggenprik (epidurale analgesie)
Een ruggenprik is een injectie in je onderrug met een combinatie van verdovende medicijnen. De anesthesioloog brengt onder plaatselijke verdoving onderaan in je rug een naald aan. Daarbij moet je je rug bol maken en zo stil mogelijk blijven liggen of zitten. Via de naald wordt een dun, soepel slangetje in je rug gebracht. De naald gaat er weer uit en het slangetje blijft zitten. Door dit slangetje krijg je tijdens de hele bevalling pijnstillende medicijnen toegediend. Na 15 minuten voel je de verdoving.
Voordelen
- De meeste vrouwen voelen weinig of zelfs geen pijn meer tijdens de weeën.
- De ruggenprik werkt beter dan een injectie met pethidine of een pompje met remifentanil.
- Je wordt niet slaperig of suf van een ruggenprik en maakt de bevalling dus bewust mee.
Nadelen
- Af en toe werkt een ruggenprik niet of onvoldoende. Hoe vaak dit voorkomt, is niet precies bekend (waarschijnlijk tussen de 5 en 10%). De ruggenprik wordt dan soms opnieuw gegeven.
- Sommige vrouwen ontwikkelen koorts tijdens epidurale analgesie. Hierdoor kan de baby een hogere hartslag krijgen. Tijdens de bevalling is dan niet duidelijk of de koorts wordt veroorzaakt door de ruggenprik of door een infectie. Er zal dan tijdens de bevalling uit voorzorg begonnen worden met antibiotica via het infuus. Ook kan baby kan na de bevalling een te hoge temperatuur hebben.
- Sommige vrouwen krijgen tijdens een ruggenprik jeuk. Dit heeft te maken met de samenstelling van de medicijnen.
- Je kunt je bed niet uit, omdat je minder gevoel hebt in je benen. Dat komt langzaam weer terug als de toediening van medicijnen is stopgezet. Dit betekent dus ook dat je niet zelf naar het toilet kunt om te plassen. Je krijgt hiervoor een blaaskatheter.
- De duur van de uitdrijving is langer. Het duurt vaak langer voordat je persdrang krijgt (soms een paar uur). De kans op een bevalling met een vacuümpomp of via keizersnede is groter.
- Als de anesthesioloog per ongeluk iets te diep prikt (en in de spinale ruimte komt), dan kun je de volgende dag last krijgen van erge hoofdpijn. Dit is een vervelende maar onschuldige complicatie. Het komt bij 1% van de vrouwen voor. Verder zijn er ernstige, maar zeldzaam voorkomende complicaties die (veel) minder vaak dan bij 1 op 1.000 vrouwen voorkomen, zoals hersenvliesontsteking, abces en bloeding in de epidurale ruimte.
- Na de bevalling kan je niet direct met ontslag. Het duurt enige tijd voor het gevoel in je benen weer voldoende is, zodat je weer kunt lopen.
Praktische zaken
Bij aankomst in het ziekenhuis krijg je niet meteen de ruggenprik. Eerst wordt er een halfuur een CTG (hartfilmpje van de baby) gemaakt. Als de gynaecoloog hierna beoordeelt dat het veilig is om de ruggenprik te krijgen, vraagt hij de ruggenprik aan bij de anesthesioloog
Injectie met pethidine
Pethidine wordt toegediend via een injectie in je bil of bovenbeen. Pethidine lijkt op op morfine. Je voelt de werking binnen een half uur en het werkt 2 tot 4 uur.
Voordelen
- Pethidine kan in elk ziekenhuis op elk tijdstip worden gegeven.
- Ongeveer een op de drie vrouwen is tevreden over het pijnstillende effect.
- Je kunt slaperig worden van pethidine of zelfs in slaap vallen. Dat kan prettig zijn als je moe bent van de weeën: dan kun je even uitrusten.
Nadelen
- Pethidine werkt minder snel dan remifentanil en een ruggenprik.
- Een injectie met pethidine werkt maar ongeveer 4 uur en soms is dit te kort. Je kunt eventueel een nieuwe injectie krijgen.
- Twee van de drie vrouwen hebben toch nog (veel) pijn.
- Je kunt misselijk, suf en slaperig worden. Het kan zijn dat je de geboorte daardoor minder bewust meemaakt.
- Je kunt niet meer rondlopen. Door de sufheid kun je vallen.
- Ook je kindje kan suf worden van pethidine. Daardoor kan het meer moeite hebben met ademhalen na de geboorte. Soms hebben baby’s een injectie nodig om weer goed te kunnen ademhalen.
- Door de sufheid kan je baby soms minder goed de borst vinden en zuigen. Dit kan de borstvoeding bemoeilijken.
Pompje met remifentanil
Remifentanil is een morfineachtige stof die wordt toegediend via een slangetje in de arm (infuus), dat vastzit aan een pompje. Je kunt zelf met een drukknop de hoeveelheid remifentanil bepalen die je via het infuus krijgt. Het pompje is zo afgesteld dat je jezelf nooit te veel kunt geven.
Voordelen
- Remifentanil werkt snel, vaak al na een paar minuten.
- Remifentanil verdooft de pijn ongeveer even goed als pethidine.
- Na de bevalling is remifentanil vrij snel uit je bloed verdwenen.
Nadelen
- Remifentanil kan van invloed zijn op je ademhaling en op de hoeveelheid zuurstof in je bloed. Daarom moeten jij en je baby bij gebruik van dit middel continu zorgvuldig in de gaten worden gehouden.
- Remifentanil verdooft de pijn minder goed dan een ruggenprik.
- Je kunt niet meer rondlopen. Door de sufheid kun je vallen.
- Welk effect remifentanil op de borstvoeding heeft, is nog niet goed onderzocht.
Beatrixziekenhuis Gorinchem
In het Beatrixziekenuis in Gorinchem kan je kiezen uit twee soorten pijnstilling: een injectie met pethidine en een ruggenprik (epidurale analgesie). Na het ontvangen van de prik met pethidine begeleidt de eigen verloskundige van Anno Nu je bevalling. Wanneer je hebt gekozen voor een ruggenprik vindt er een overdracht plaats van de eigen verloskundige naar de klinisch verloskundige/gynaecoloog. Zij zullen je bevalling verder begeleiden.
Albert Schweitzer Ziekenhuis Dordrecht
In het Albert Schweitzer Ziekenhuis kan je kiezen uit drie soorten pijnstilling: een injectie met pethidine, een ruggenprik (epidurale analgesie) en pomp met remifentanil. Bij alle drie de vormen van pijnstilling vindt er een overdracht plaats van de eigen verloskundige van Anno Nu naar de klinisch verloskundige/gynaecoloog. Zij zullen je bevalling verder begeleiden.